Jedno z najpiękniejszych miejsc w Bułgarii i zdecydowanie najmniejsze miasto (pod koniec 2004 r. na stałe
mieszkały tu tylko 284 osoby!). Przypominające twierdze domy na pirińskich stokach, stare kościoły, malutkie uliczki i otaczające Melnik góry to wszystko nadaje miastu niepowtarzalny klimat.
Miasto może się poszczycić wspaniałą przeszłością. Zostało założone przez Traków. Potem Rzymianie, a następnie Słowianie podnieśli je do rangi znaczącego ośrodka religii, kulimy i administracji. Słowianie nadali też dzisiejszą nazwę miastu. W okresie drugiego państwa bułgarskiego była to silna twierdza, którą od 1215 r. przeznaczono na siedzibę despoty Aleksego Sława samodzielnie władającego i zarządzającego okolicami.
Aleksy Sław był siostrzeńcem carów Asena I oraz Kałojana, stąd też wziął się jego tytuł - miano "despoty" (zaczerpnięte z nomenklatury bizantyjskiej) nosili członkowie carskiej rodziny. W okresie niewoli tureckiej Melnik zasłynął uprawą winorośli i wyrobem wina. Mieszkańcy opowiadają czasem, że wytwarzano tutaj wino tak gęste, że wylane na chustę nie wyciekało z drugiej strony. Do czasów wojen bałkańskich początku XX w. miasto pozostawało w granicach Turcji i było dużym, znaczącym ośrodkiem - liczyło ok. 3000 domów i 12 tyś. mieszkańców. Zarówno wojny bałkańskie, I wojna światowa, jak i ustalenia powojenne doprowadziły miasto do ruiny. Sporo winnic uległo wtedy zniszczeniu, później zaś, w wyniku umów międzynarodowych, znaczna część ludności (Turcy i Grecy) została wysiedlona. Wskutek tych klęsk oraz przeniesienia siedziby administracji do Sandanskiego Melnik podupadł. Dziś jest niewielkim, urokliwym miasteczkiem turystycznym.
Od 1968 r. Melnik jest miastem muzeum, w którym 96 budynków uznano za zabytki przeszłości. Idąc główną ulicą, co krok można spotkać ciekawe miejsca. Obok przystanku autobusowego znajduje się pomnik Jane Sandanskiego, wybitnego powstańca walczącego o wolność Macedonii.
Zwiedzanie Melnik